Dziedzictwo Kaczor i okolic
Kalendarium dziejów Kaczor i okolicznych wsi – od kompleksu megalitycznego nad Jeziorem Wapieńskim po współczesność. Zestawienie powstawało latami i nie jest zamknięte.
Jeśli znasz datę, wydarzenie albo szczegół, którego tu brakuje, napisz do nas. Każde uzupełnienie ma znaczenie.
Pradzieje i średniowiecze
3000-2000 p.n.e.
Kompleks megalityczny w Zelgniewie
Zespół kamieni ustawionych nad Jeziorem Wapieńskim. Najstarszy ślad obecności człowieka na tych ziemiach.
1430
Pierwsza wzmianka o Śmiłowie
Wieś należała wówczas do starostwa ujskiego.
13 grudnia 1437
Pierwsza wzmianka o Zelgniewie i Brodnej
Zachował się dokument: „Ujście, 13 grudnia 1437. Marcin ze Sławska, wojewoda kaliski i tenutariusz ujski, sprzedaje sołectwo w nowo zakładanej wsi Brodna Pawłowi, sołtysowi z Zelgniewa”. Tenutariusz oznaczał dzierżawcę, zwłaszcza dzierżawcę królewszczyzny.
1484
Pierwsza wzmianka o Dziembowie
Nazwa wsi pojawia się w źródłach pisanych.
1490
Pierwsza wzmianka o parafii Śmiłowo
Parafia obejmowała okoliczne wsie i przez stulecia pozostawała ośrodkiem życia religijnego okolicy.
5 maja 1513
Pierwsza wzmianka o Kaczorach
Data przyjmowana za początek udokumentowanych dziejów miejscowości.
1517
Pierwsza wzmianka o Rzadkowie
Wieś pojawia się w źródłach pisanych.
Rzeczpospolita szlachecka
1626
Dzwon „Mikołaj” w Śmiłowie
Zawisł na dzwonnicy przy kościele. Znajduje się we współczesnej wieży kościelnej.
1645
Kościół w Morzewie
Agnieszka z Potulickich Białośliwska funduje drewnianą świątynię ku czci Przemienienia Pańskiego.
24 lipca 1655
Szwedzi pod Ujściem
Przechodząc przez Dziembowo, przystąpili do ataku na przeprawę w Ujściu.
20 lipca 1675
Bractwo Szkaplerza Karmelitańskiego
Powstaje w Śmiłowie. Akt erekcyjny podpisał Mikołaj Stoiński, prowincjał Zakonu Karmelitańskiego.
1707-1710
Epidemia dżumy
Czarna śmierć pochłonęła jedną trzecią ludności nadnoteckiej. W Śmiłowie zmarli wszyscy członkowie czterech, pięciu rodzin.
5 sierpnia 1772
I rozbiór Polski
Rosja, Prusy i Austria podpisały traktat rozbiorowy. Kaczory, Śmiłowo, Dziembowo, Dziembówko, Morzewo, Zelgniewo, Brodna, Jeziorki, Rzadkowo, Równopole, Krzewina, Prawomyśl i Byszewice dostały się na 150 lat pod władzę niemiecką.
Pod zaborem pruskim
29 czerwca 1774
Krwawa potyczka pod Morzewem
Polacy usiłowali przeciwstawić się pruskim uzurpacjom granicznym po I rozbiorze, ponieśli jednak klęskę. Jeśli wiesz coś więcej o tym wydarzeniu, napisz do nas.
1830
Pałac w Dziembowie
Do 1945 roku w rękach rodziny Klitzing. Ostatnim właścicielem był Friedrich von Klitzing.
1840
Melioracja łąk nadnoteckich
Zaczęto osuszać łąki i kopać torf.
1848
Kaplica w Rzadkowie
Dziedziczka Rzadkowa, hrabina Joanna Nepomucena Grabowska, wybudowała własnym kosztem kaplicę pod wezwaniem Matki Boskiej Anielskiej. Poświęcenia dokonał dziekan Kuczyński z Wysokiej w asyście księży: Cellera z Miasteczka, Jastrzębskiego z Morzewa, Gilla ze Śmiłowa i Petrycha z Piły.
1851
Linia kolejowa Piła – Bydgoszcz
Otwarcie linii. Pierwsze prace rozpoczęto w 1848 roku.
1855
Epidemia cholery
W parafii Śmiłowo. W Śmiłowie, Jeziorkach i Zelgniewie zmarło jedenaście osób.
1866
Powrót cholery
Po jedenastu latach epidemia wybucha w parafii Śmiłowo ponownie. Zmarło 35 katolików; liczba zmarłych ewangelików pozostaje nieznana.
1871
Huta szkła w Dziembówku
Lebrecht Klitzing założył hutę nazwaną od imienia jego żony Gertrudy: Gertraudenhütte. Rozebrano ją w 1927 roku.
1872
Germanizacja szkolnictwa
Państwo pruskie przejęło nadzór nad szkolnictwem w zaborze pruskim.
1874
Kościół w Dziembowie
Lebrecht Klitzing buduje w Dziembowie świątynię dla swojej rodziny i nielicznej gminy luterańskiej.
1879
Linia Piła – Poznań
Otwarto linię kolejową Piła – Poznań. W Dziembówku wybudowano dworzec.
1880
Domek rzemieślników w Dziembówku
Obecnie mieści się w nim przedszkole.
4 marca 1881
Wyjazd do Ameryki
Siedem rodzin z Dziembowa wyemigrowało za ocean.
7 września 1887
Koniec nauki po polsku
W szkołach elementarnych i gimnazjach zaboru pruskiego całkowicie zlikwidowano naukę w języku polskim.
1888
Pokłady żwiru w Krzewinie
W dolnej części wsi odkryto złoża żwiru i kamienia, eksploatowane do dziś.
1888-1889
Drugi tor kolejowy
Ułożono go na trasie Krzyż – Piła – Bydgoszcz.
24 września 1889
Narodziny Waltera Krawca
W Morzewie przyszedł na świat malarz, przedstawiciel impresjonizmu amerykańskiego. Zmarł 8 czerwca 1982 roku w Chicago.
1894
Powstanie Hakaty
W Poznaniu założono Niemieckie Towarzystwo Kresów Wschodnich.
20 października 1895
Kościół ewangelicki w Brodnej
Poświęcenie nowej świątyni. Wyburzono ją w 1972 roku.
1897
Sprawa Edmunda Bernackiego
Nauczyciela, ojca biskupa Lucjana Bernackiego, karnie przeniesiono ze szkoły w Dziembowie do Gościeradza za przygotowanie polskiego występu uczniów przed komisją oświatową. Później usunięto go z zawodu. Zamordowany przez Niemców w Forcie VII w Poznaniu w listopadzie 1939 roku.
1902
Urzędy pocztowe
Działają w Kaczorach, Śmiłowie i Zelgniewie.
1902
Sieć parafialna
Parafie katolickie w Morzewie i Śmiłowie należą do dekanatu nakielskiego. Działają dwie parafie ewangelickie: w Brodnej i Dziembowie.
1904
Pruska ustawa budowlana
Parlament pruski przegłosował ustawę o osadnictwie, ograniczającą Polakom możliwość budowy domów w zaborze pruskim.
27 września 1905
Nowy kościół w Śmiłowie
Poświęcono świątynię zbudowaną w stylu neogotyckim.
1906
Pożar kościoła w Morzewie
Świątynię odrestaurowano na starych murach w 1908 roku.
1908
Ustawy kagańcowa i wywłaszczeniowa
Sejm pruski uchwalił kolejne akty wymierzone w ludność polską, wobec braku wyników dotychczasowych działań Komisji Kolonizacyjnej.
9 listopada 1908
Urodził się Kazimierz Rybak
Najstarszy mieszkaniec Kaczor.
1912
Pałac w Krzewinie
Wybudował go Hans Kenzler.
11 lutego 1913
Kościół ewangelicki w Kaczorach
Wyświęcenia dokonał superintendent z Bydgoszczy.
17 lipca 1913
Katastrofa sterowca SL1
Koło Kaczor rozbił się niemiecki sterowiec Schütte-Lanz 1, zbudowany według projektu Johanna Schütte, profesora ówczesnej Technische Hochschule w Gdańsku.
3-5 grudnia 1918
Polski Sejm Dzielnicowy
Wśród czterech delegatów powiatu chodzieskiego obraduje w Poznaniu Franciszek Janic z Dziembowa.
Dwudziestolecie międzywojenne
20 stycznia 1919
Powstańcy w Morzewie i Dziembowie
Do obu wsi wkraczają oddziały powstania wielkopolskiego.
1920
OSP w Morzewie
Powstaje jednostka Ochotniczej Straży Pożarnej.
30 września 1921
Pierwszy spis ludności
Powszechny spis w wolnej Polsce.
1 października 1921
Związek Obrony Kresów Zachodnich
W październiku 1934 roku okręg poznański związku liczył 8673 członków.
1923
OSP w Kaczorach
Powstaje jednostka Ochotniczej Straży Pożarnej.
1924
Domy graniczne
Dla ukrócenia przemytu rząd rozpoczął budowę placówek straży celnej, między innymi w Jeziorkach.
1924
Szosa Morzewo – Dziembowo
Ukończono budowę nowej drogi.
1924
Projekt linii Kaczory – Dziembówko
Powiat chodzieski posiada, jak wówczas pisano, najdokładniej opracowany projekt tego połączenia.
1925
Urzędy pocztowe
Działają w Dziembowie, Kaczorach, Śmiłowie i Zelgniewie.
1925
Cegielnie
Pracują w Morzewie i Rzadkowie.
1925
Towarzystwo Powstańców i Wojaków
Działa w Dziembowie i Morzewie, pod imieniem Józefa Raczkowskiego. Raczkowski dowodził chodzieską grupą powstańczą, został śmiertelnie ranny 8 stycznia 1919 roku i był pierwszym poległym powstańcem chodzieskim.
6 września 1925
Zjazd Towarzystwa Młodzieży Polskiej
Do Chodzieży przybyły towarzystwa z Wągrowca, Rogoźna, Czarnkowa, Dziembowa i Kaczor, łącznie 127 członków.
1926
OSP w Zelgniewie i Prawomyślu
Powstają kolejne jednostki straży.
27 marca 1926
Umowa kolejowa w Berlinie
Polsko-niemieckie porozumienie przewiduje wybudowanie bocznicy z Dziembówka do przejścia granicznego Kaczory.
13 czerwca 1926
Nagroda dla OSP Śmiłowo
Trzecie miejsce i list pochwalny na ćwiczeniach podczas zjazdu okręgu XI straży pożarnych w Chodzieży.
październik 1926
Pociąg Warszawa – Berlin
Na konferencji kolejowej w Berlinie uzgodniono, że od 15 maja 1927 roku pospieszny pociąg pojedzie przez Toruń, Bydgoszcz i Kaczory.
lato 1927
Przebudowa toru
Na linii Nakło – Kaczory szyny dwunastometrowe zastępowano piętnastometrowymi.
19 lutego 1928
Zabawa w Dziembowie
Towarzystwo Powstańców i Wojaków urządziło w sali Konstantego Kledzika przedstawienie amatorskie „Ponad śnieg bielszym się stanę”.
6 listopada 1928
Pożar huty w Dziembówku
Spłonął chlew. Uratowano domy mieszkalne hutników, które zaczęły się palić.
lato 1929
Kolonia letnia
W mieszkaniach huty szkła w Dziembówku przebywało pięćdziesięcioro dzieci z Bydgoszczy.
26 marca 1931
Dłużej otwarte przejścia graniczne
Władze niemieckie przyjęły polską propozycję otwarcia niektórych przejść od świtu do północy. Objęło to także Jeziorki.
6 maja 1931
Powódź na Noteci
Rzeka wystąpiła z koryta w okolicy Morzewa i zalała pola na szerokości ponad 300 metrów. Woda sięgała 120 centymetrów ponad zwykły poziom.
17 maja 1931
Tablica pamiątkowa w Dziembowie
Odsłonięto i poświęcono tablicę ku czci poległych w wojnie światowej i w walce o niepodległość. Poświęcenia dokonał ksiądz proboszcz Józef Smoliński z Morzewa. Tablicę wmurowano w Bożą Mękę na rozstaju dróg.
12 lipca 1931
Strzelanie w Równopolu
Doroczne zawody i zabawa Towarzystwa Powstańców i Wojaków.
16 lipca 1931
Ograniczenie ruchu kolejowego
Z powodu słabej frekwencji podróżnych Gdańska Dyrekcja Kolejowa zredukowała połączenia pasażerskie na trasie Bydgoszcz – Piła.
25 lipca 1931
Zabłąkany samolot
Na przejściu w Jeziorkach Niemcy odstawili polski samolot wojskowy, który kilka dni wcześniej zabłądził do Piły. Oddano go rozmontowany.
1 sierpnia 1931
Wypadek autobusu
Na linii Chodzież – Śmiłowo odpadło tylne koło. Pasażerowie nie ucierpieli.
1933
Urzędy pocztowe
Działają w Kaczorach, Śmiłowie, Zelgniewie, Dziembowie i Prawomyślu.
12 maja 1935
Śmierć marszałka Piłsudskiego
W dniu pogrzebu harcerze i zuchy ze szkoły w Dziembowie zorganizowali podchody i śpiewali pieśni patriotyczne przy ognisku na polanie w pobliżu leśniczówki Wacława Chojnackiego.
zima 1935/1936
Autobusy do Chodzieży
Na trasie Śmiłowo – Kaczory – Chodzież kursowały trzy autobusy. Bilet ze Śmiłowa do Kaczor kosztował 50 groszy, do Chodzieży 1,50 złotego.
13 listopada 1936
Parafia w Rzadkowie
Erygowano parafię pod wezwaniem Matki Boskiej Anielskiej.
23 maja 1937
Święto pieśni w Kaczorach
Uroczystość śpiewacza w miejscowości.
1938
Kościół w Rzadkowie
Oddano świątynię do użytku.
1939
Komisariat Kaczory
Zatrudniał 48 strażników granicznych. Od sierpnia 1939 roku do służby granicznej weszły plutony rezerwistów.
II wojna światowa
1 września 1939
Obrona posterunku w Jeziorkach
O godzinie 1.40 niemiecki oddział dywersyjny zaatakował posterunek celny. Kapral Piotr Konieczka nie dał się zaskoczyć i odpowiedział ogniem. Póki nie został ranny, trzymał napastników w szachu. Po pojmaniu bezlitośnie go dobili. 14 września 2010 roku został odznaczony pośmiertnie Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski.
7 listopada 1939
Mord w Górach Morzewskich
Niemcy rozstrzelali 45 mieszkańców powiatu chodzieskiego.
11/12 listopada 1939
Egzekucja w Paterku
W nocy hitlerowcy rozstrzelali w Paterku koło Nakła 35 księży. Wśród nich zginął ksiądz proboszcz Henryk Warkoszewski z Rzadkowa.
Polska powojenna
luty 1946
Pierwszy powojenny spis ludności
Powszechny spis w całym kraju.
4 września 1946
Zmiana granic gmin
Gromadę Dziembowo wyłączono z gminy wiejskiej Ujście.
9 listopada 1947
Kościół w Kaczorach
Ksiądz prałat Ignacy Geldner, proboszcz parafii Śmiłowo, z upoważnienia Kurii Metropolitalnej w Gnieźnie poświęcił poewangelicki kościół przystosowany do sprawowania mszy. Patronem został święty Andrzej Bobola. Ośrodek duszpasterski w Kaczorach obsługiwali kapłani ze Śmiłowa aż do 1967 roku.
28 stycznia 1950
Szkoła w Kaczorach
Otwarcie budynku odbudowanego po zniszczeniach wojennych.
1954-1996
Zbigniew Piasek sołtysem Brodnej
Pełnił funkcję przez czterdzieści dwa lata.
10 grudnia 1962
Parafia w Dziembowie
Utworzył ją prymas Stefan Wyszyński. Pierwszym proboszczem został ksiądz Józef Mecha.
maj 1963
Prąd w Brodnej
Do wsi popłynął prąd elektryczny.
1 września 1966
Szkoły ośmioklasowe
Reforma objęła cały kraj.
28 kwietnia 1967
Parafia w Kaczorach
Utworzył ją prymas Stefan Wyszyński. Pierwszym proboszczem został ksiądz Władysław Dopierała.
1 września 1969
Nowa szkoła w Zelgniewie
Szkoła podstawowa rozpoczyna pracę w nowym budynku.
1971
Asfalt w Brodnej
Droga połączyła wieś z trasą Śmiłowo – Zelgniewo.
1 września 1973
Zbiorcza Szkoła Gminna
Powstaje w Kaczorach w ramach ogólnokrajowej reformy oświaty.
1974
Pierwszy autobus do Brodnej
Do wsi dotarła komunikacja autobusowa.
październik 1978
Peregrynacja obrazu
Przez parafie gminy wędrowała kopia obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej. W dniu wyboru Jana Pawła II, 16 października, obraz przekazano z Kaczor do Rzadkowa.
1 stycznia 1986
Nadleśnictwo Kaczory
Utworzenie nadleśnictwa.
1988
Sale gimnastyczne
Otwarto je w Kaczorach i Śmiłowie.
grudzień 1989
Elektryfikacja linii kolejowej
Na trasie Piła – Bydgoszcz uruchomiono trakcję elektryczną.
Po 1989 roku
1 września 1990
Powrót religii do szkół
Nauczanie religii wróciło do polskiej szkoły.
1992
Fabryka Papieru Kaczory
Rozpoczęła produkcję. Początkowo działała pod nazwą Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowe „PAKS”.
13 listopada 1992
Dekanat Wysoka
Powstaje z części dawnego dekanatu białośliwskiego. Wchodzą do niego parafie gminy Kaczory.
1 września 1993
Nowa szkoła w Śmiłowie
Oddano do użytku nowy budynek.
1994
Rezerwat Torfowisko Kaczory
Utworzono rezerwat przyrody.
1 września 1999
Gimnazjum w Kaczorach
Szkoły ośmioklasowe przekształcono w sześcioklasowe. W pierwszym roku pracy uczniowie gimnazjum odbywali zajęcia w Kaczorach, Śmiłowie i Dziembowie.
wrzesień 2000
Zespół wokalny „Sonata”
Powstał w Gminnym Ośrodku Kultury w Kaczorach. Śpiewają w nim mieszkanki gminy, a zespół daje około trzydziestu koncertów rocznie.
1 września 2002
Rozbudowa szkoły w Kaczorach
Oddano do użytku ostatnią część rozbudowanej szkoły podstawowej i gimnazjum.
2003
Zelgniewski Klub Sportowy
Założenie klubu.
24 marca 2004
Diecezja Bydgoska
Parafie gminy Kaczory, należące do dekanatu Wysoka, stają się częścią nowo powstałej diecezji.
29 czerwca 2009
Pięćdziesięciolecie „Orkana”
W Śmiłowie obchodzono jubileusz klubu sportowego.
1 września 2009
Obelisk w Jeziorkach
Odsłonięto pomnik kaprala Piotra Konieczki. Napis na czerwonym granicie mówi o żołnierzu, który broniąc polskiego urzędu celnego w Jeziorkach i ojczystego progu poległ jako pierwszy w Wielkopolsce.
16 października 2009
Patron gimnazjum
Gimnazjum w Kaczorach otrzymało imię Jana Pawła II.
5 lutego 2010
Szkoła w Dziembowie
Otwarto rozbudowany gmach szkoły podstawowej wraz z salą gimnastyczną.
1 maja 2010
I Bieg Uliczny „Kaczorska 10”
Trasa prowadziła przez Równopole, Kaczory, Morzewo i Rzadkowo. Na dystansie dziesięciu kilometrów wystartowało 87 biegaczy.
16 czerwca 2013
Sztandar dla OSP Kaczory
Jednostka otrzymała go z okazji dziewięćdziesięciolecia istnienia.
10 października 2013
Pływalnia „Relaks”
Oddano ją do użytku w Kaczorach. Budowa ruszyła 13 czerwca 2012 roku.
19 października 2013
Pięćdziesięciolecie koła w Rzadkowie
Panie z Koła Gospodyń Wiejskich świętowały jubileusz działalności.
21 października 2013
Lekcje na pływalni
Uczniowie szkół gminy rozpoczęli zajęcia wychowania fizycznego w „Relaksie”.
20 grudnia 2013
Dom kultury w Jeziorkach
Otwarto nowo wybudowany Wiejski Dom Kultury.
1 marca 2014
Pięćdziesięciolecie koła w Równopolu
Koło Gospodyń Wiejskich obchodziło jubileusz działalności.
20 marca 2014
NaszeKaczory.pl
Ukazały się pierwsze materiały w internetowej gazecie gminy. Redaktorem prowadzącym jest Radosław Noska.
27 kwietnia 2014
Pielgrzymka na kanonizację
Wierni z parafii Śmiłowo pod przewodnictwem proboszcza, księdza kanonika Jerzego Ptacha, wzięli udział w kanonizacji Jana Pawła II i Jana XXIII w Watykanie.
23 czerwca 2014
Mistrzostwa w pływaniu
Na pływalni „Relaks” odbyły się pierwsze mistrzostwa szkół podstawowych i gimnazjum gminy Kaczory.
Uzupełnij naszą historię
Masz stare fotografie, dokumenty albo wspomnienia z Kaczor? Każdy przekazany materiał uzupełnia tę oś czasu.